Bản đồ đai vô địch MMA toàn cầu: Sáu giải đấu, hơn hai mươi hạng cân và những khoảng trống không ai lấp

Một tối cuối tuần, tôi ngồi lại phòng biên tập ở Thành Đô, tua lại đoạn băng trận tranh đai hạng trung. Trọng tài nâng tay võ sĩ, khán đài vỡ òa, rồi màn hình chuyển sang bảng tổng hợp nhà vô địch của sáu giải đấu khác nhau. Điều khiến tôi khựng lại không nằm ở cú knock-out. Nó nằm ở chỗ bảng tổng hợp ấy liệt kê hơn hai mươi hạng cân, hàng chục chiếc đai, và không một nhà vô địch nào có thể chạm vào đai của người khác. Cú lao đầu tiên không bao giờ là nhanh nhất, nhưng nó dạy ta cách giữ thăng bằng. Một bảng danh mục cũng vậy: nó chỉ mất thăng bằng khi ta ép những thứ vốn không được thiết kế để so sánh vào cùng một thước đo. Bảng danh mục ấy trải từ hạng nặng xuống hạng nguyên tử, gồm cả nam lẫn nữ, và trải trên sáu tổ chức: UFC, PFL, Bellator, ONE Championship, Rizin và Invicta FC. UFC được mô tả là giải đấu lớn nhất hành tinh, nơi nhánh võ sĩ Dagestan với Islam Makhachev vẫn giữ vị trí trung tâm. ONE Championship giữ vai trò đầu tàu châu Á – Thái Bình Dương. PFL sau khi hấp thụ Bellator đã trở thành thế lực số hai. Rizin neo mình ở thị trường Nhật Bản. Invicta FC chỉ tổ chức các hạng cân nữ và đóng vai trò vườn ươm. Điều đáng chú ý là bảng danh mục không hề có một nhà vô địch xuyên giải đấu nào. Mỗi chiếc đai bị khóa chặt trong hợp đồng độc quyền của tổ chức sở hữu nó. Bảy vị trí đang trống: hạng nặng UFC, hạng ruồi nữ UFC, hạng bán nặng Rizin, và ba hạng nữ của Invicta gồm ruồi, ruồi nhẹ và bán nhẹ. Năm trong bảy khoảng trống thuộc về các hạng nữ và các hạng nhẹ ở những giải đấu quy mô vừa và nhỏ. Cách đọc hợp lý nhất là tốc độ xếp trận ở nhóm hạng này chậm hơn, và nhóm võ sĩ nữ ở tầng dưới mỏng hơn. Đó là suy luận từ cấu trúc, chưa đủ dữ kiện để kết luận nguyên nhân. PFL là cái tên đáng chú ý nhất về chiều rộng đội hình. Giải đấu này nắm đai ở sáu hạng nam – hạng nặng với Vadim Nemkov, bán nặng với Corey Anderson, trung với Costello van Steenis, bán trung với Thad Jean, nhẹ với Usman Nurmagomedov – cùng hạng lông nữ của Cris Cyborg. Thành phần ấy đọc lên giống một cuộc tập hợp hơn là một quy trình đào tạo. Nemkov, Anderson, Nurmagomedov và Cyborg đều đến từ Bellator hoặc từ dòng võ sĩ từng thi đấu ở UFC. Thị trường chuyển nhượng là ván cờ, bản ngã mới là quân tướng: PFL chọn mua lại ngôi sao thay vì chờ ngôi sao lớn lên. ONE Championship đi theo con đường khác. Ở đó, một võ sĩ có thể giữ hai đai cùng lúc. Anatoly Malykhin đang là nhà vô địch bán nặng và trung. Christian Lee cũng nắm hai đai. Cách tổ chức này mở ra nhiều trận nhà vô địch gặp nhà vô địch hơn bất kỳ giải đấu nào khác trong danh mục. Về mặt thương mại, đó là một công cụ. Về mặt thể thao, nó tạo ra một tầng lớp võ sĩ mà người hâm mộ khó xếp hạng vì họ xuất hiện ở hai bảng cân nặng cùng lúc. Điểm kỹ thuật quan trọng nhất nằm ở thang hạng cân của ONE. Giải đấu này quy định hạng bán nặng ở mức 225 pound, trong khi UFC và PFL dùng mức 205. Hạng trung của ONE là 205 pound, còn UFC là 185. Hạng bán trung của ONE là 185, UFC là 170. Kéo xuống tương tự: nhẹ 170 so với 155, lông 155 so với 145, gà 145 so với 135, ruồi 135 so với 125, nguyên tử 115 pound. Nói cách khác, thang hạng của ONE lệch lên đúng một bậc. Một nhà vô địch hạng trung của ONE về mặt trọng lượng cơ thể tương đương một võ sĩ hạng bán nặng của UFC. Invicta FC gần như chỉ còn một chiếc đai có chủ: hạng gà nữ thuộc về Jennifer Maia, người từng tranh đai ở UFC. Rizin giữ sáu hạng, trong đó hạng bán nặng bỏ trống, và có một hạng đặc thù là siêu nguyên tử 108 pound mà cả UFC lẫn PFL đều không có. Cấu trúc ấy cho thấy một hệ sinh thái phân tầng rõ rệt: UFC và ONE ở đỉnh, PFL và Rizin ở tầng hai, Invicta là trạm trung chuyển cho võ sĩ nữ rời khỏi UFC. Góc nhìn phản trực giác nằm ở chỗ người hâm mộ thường đọc tên hạng cân rồi mặc định chúng tương đương. Một chiếc đai hạng trung của ONE không cùng đẳng cấp trọng lượng với một chiếc đai hạng trung của UFC. Bất kỳ ai xếp Malykhin ngang hàng với một nhà vô địch hạng trung UFC chỉ vì hai chữ hạng trung đều đang mắc lỗi phân loại. Khoảng lệch hai mươi pound ấy cũng là rào cản di chuyển: một võ sĩ ONE muốn sang UFC gần như buộc phải giảm thêm một hạng cân trọn vẹn. Ở phía PFL, một điểm mù khác xuất hiện. Một đội hình gồm nhiều cựu vô địch Bellator và cựu võ sĩ UFC tạo cảm giác về đẳng cấp, nhưng cảm giác ấy chưa được kiểm chứng bằng những trận đối đầu trực tiếp. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, khoảng cách giữa tầng một và tầng hai trong MMA không nằm ở kỹ năng đơn lẻ mà ở mật độ đối thủ. Một võ sĩ ở UFC phải vượt qua năm đối thủ cùng đẳng cấp mỗi năm; một võ sĩ ở tầng hai thường chỉ gặp hai. Mật độ ấy bào mòn hoặc tôi luyện, tùy vào cách nhìn. Bảy chiếc đai trống cũng dễ bị đọc sai. Người hâm mộ có xu hướng coi khoảng trống là dấu hiệu giải đấu hỏng. Thực tế, đai trống là trạng thái bình thường của bất kỳ chu kỳ nào: chấn thương, giải nghệ, án treo, hoặc đơn giản là ban tổ chức chưa chốt được cặp đấu xứng đáng. Điều đáng nói là bốn trong bảy khoảng trống thuộc về Invicta, nơi quỹ võ sĩ mỏng khiến mọi chấn thương đều để lại một lỗ hổng khó lấp. Khi khán đài vắng lặng, ta mới nghe rõ tiếng vỗ tay của chính mình. Trong một hệ sinh thái bị chia cắt bởi hợp đồng độc quyền và những thang cân lệch nhau, chiếc đai giữ giá trị đúng bằng khả năng giải đấu sở hữu nó tạo ra những trận đấu mà người xem buộc phải nhớ. PFL sẽ phải chứng minh đội hình mua lại của mình bán được vé. ONE sẽ phải chứng minh hai chiếc đai trên một vai tạo ra giá trị thể thao thực chất. Còn UFC, với vị trí dẫn đầu, chỉ cần giữ nguyên sức hút để mọi so sánh xuyên giải đấu mãi mãi nằm ở thì giả định.